در بحران ۲۰۲۵–۲۰۲۶، ریال تا محدوده حدود ۱.۳ تا ۱.۴۲ میلیون ریال برای هر دلار سقوط کرده و عملاً چهار دهه کاهش ارزش پول ملی را به اوج رسانده است. در همین دوره، قیمت هر گرم طلا از حدود ۲۶ دلار در ۲۰۱۶ به حدود ۱۱۰ دلار در ۲۰۲۶ رسیده و همزمان گزارشها نشان میدهد ایرانیها بهطور بیسابقهای هم به طلا و هم به رمزارز (بهخصوص بیتکوین و تتر) بهعنوان «پول واقعی» و سپر در برابر سقوط ریال نگاه میکنند. اگر تو هم بین سکه توی گاوصندوق و ارز دیجیتال روی صفحه موبایل گیر کردهای، این مقاله دقیقاً برای توست.
۱. الان چه اتفاقی افتاده که «طلا و بیتکوین» با هم در سبد ایرانیها ظاهر شدهاند؟
چند واقعیت همزمان رخ داده است:
ریال از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ حدود ۹۰ درصد ارزش خود را از دست داده و تورم در محدوده ۴۰–۵۰ درصد گزارش شده؛ مردم اعتمادشان را به پسانداز ریالی تا حد زیادی از دست دادهاند.
در همین سالها، قیمت طلا جهش سنگینی داشته و در ایران «هجوم جدید به طلا و سکه» ثبت شده است؛ طلافروشان از فروش چند کیلو طلا به مردم عادی در چند هفته صحبت میکنند.
به موازات این موج، گزارش Chainalysis و تحلیلهای مستقل نشان میدهد حجم فعالیت رمزارزی ایرانیها در ۲۰۲۵ به حدود ۷.۸ میلیارد دلار رسیده و بخش بزرگی از این جریان، نه برای پولشویی، بلکه برای «امنیت مالی» خانوارها بوده است.
نتیجه: بخش قابلتوجهی از خانوارهای شهری حالا هم طلا دارند، هم حساب در صرافی رمزارزی؛ آنها خیلی واقعی و عملی میپرسند: «برای حفظ ارزش، روی کدام بیشتر تکیه کنم؟»
۲. طلا دقیقاً چه چیزی به ایرانی ۱۴۰۴ میدهد که بیتکوین نمیدهد؟
۲.۱. طلا: پناهگاه سنتی با ریسک تکنولوژی تقریباً صفر
طلا در ایران فقط یک دارایی مالی نیست؛ بخشی از فرهنگ پسانداز است. ویژگیهای کلیدی:
همسویی با سقوط ریال: تجربه چند دهه اخیر و گزارشهای جدید نشان میدهد در بحرانهای ارزی، طلا در واحد ریالی معمولاً جلوتر از تورم میدود و نقش سپر را بازی میکند.
قابل لمس و مستقل از اینترنت: یک سکه در گاوصندوق، به برق، اینترنت، صرافی و کیفپول وابسته نیست؛ در سناریوهای قطعی اینترنت یا محدودیت پلتفرمها، این استقلال ارزشمند است.
پذیرش اجتماعی بالا: در بیشتر شهرها، تبدیل طلا به کالا و خدمات از طریق فروش یا رهن، طبیعی و جاافتاده است.
۲.۲. نقاط ضعف طلا
ریسک سرقت، هزینه نگهداری و محدودیت در جابهجایی برونمرزی (قوانین خروج طلا).
در بعضی دورهها، رشد بیتکوین از طلا بسیار بیشتر بوده و کسی که فقط طلا داشته، از نظر دلاری از بازار جا مانده است.
۳. بیتکوین و تتر چه میدهند که طلا نمیدهد؟
۳.۱. بیتکوین: «پول فرامرزی» با نوسان بالا
تحلیلها و دادههای بازار نشان میدهد در ۲۰۲۵–۲۰۲۶، بیتکوین در سناریوی سقوط ریال برای ایرانیها چند کارکرد داشته است:
خروج از سیستم بانکی تحت کنترل دولت: تراکنشهای بیتکوین را نمیتوان مثل حساب بانکی بلوکه یا بهسادگی ردیابی و محدود کرد.
پتانسیل رشد شدید در بازار گاوی: تحلیلها از اهداف قیمتی ۱۷۰ تا ۲۵۰ هزار دلار برای بیتکوین در سناریوی گاوی ۲۰۲۶ صحبت میکنند؛ چیزی که در طلا دیده نمیشود.
حملونقل فرامرزی آسان: برای کسی که به مهاجرت یا خروج سرمایه فکر میکند، بیتکوین (و به شکلی کاربردیتر، تتر) امکان جابهجایی نسبتا بیصدا را میدهد.
۳.۲. تتر و استیبلکوینها: جایگزین «دلار زیر بالش»
بخش زیادی از نقدینگی رمزارزی ایرانیها نه در بیتکوین، بلکه در تتر و سایر استیبلکوینهاست: دلار دیجیتالی که میتواند جای بخشی از «دلار کاغذی» را بگیرد. مزیتها:
نگهداری و انتقال آسان، امکان معامله در صرافیها و تبدیل به رمزارزهای دیگر.
کاهش ریسک نگهداری اسکناس فیزیکی و انتقال در مرزها.
۳.۳. نقاط ضعف کریپتو برای ایرانی
وابستگی مطلق به اینترنت و زیرساخت دیجیتال: بدون اینترنت پایدار، دسترسی به کیف پول و صرافی عملاً قطع میشود؛ IranIntl و Chainalysis اشاره کردهاند که در اوج بحرانها، حتی برداشت از صرافیهای رمزارزی داخلی هم محدود شده است.
ریسک رگولاتوری و صرافی: تجربههای اخیر ایران شامل محدودیت برداشت از صرافیها و تشدید فشارهای نظارتی بوده؛ یعنی دارایی تو میتواند در صرافی قفل شود.
نوسان شدید قیمت بیتکوین: در کنار رشدهای شدید، ریزشهای ۵۰–۷۰ درصدی هم بارها رخ داده است؛ برای خانوادهای که تحمل ریسک کمی دارد، این نوسان خطرناک است.
۴. سه سناریوی محتمل و رفتار طلا، بیتکوین و تتر برای یک خانواده ایرانی
یک خانواده فرضی در تهران با ۵۰۰ میلیون تومان پسانداز را در نظر بگیر که بین سه گزینه سرگردان است: طلا، بیتکوین، تتر.
سناریو ۱: ادامه سقوط ریال، اما اینترنت و صرافیها فعال
ویژگیها:
ریال به سقوط خود ادامه میدهد، تورم بالا میماند.
محدودیت جدی روی اینترنت و صرافیهای رمزارزی اعمال نمیشود.
نتیجه احتمالی:
طلا و سکه در واحد ریالی رشد جدی نشان میدهند و نقش سپر تورمی را حفظ میکنند.
بیتکوین و تتر در برابر ریال رشد چشمگیر دارند؛ بهخصوص اگر بازار جهانی کریپتو هم گاوی باشد.
در این سناریو، ترکیب طلا + کریپتو (بیتکوین و تتر) میتواند بهترین محافظ در برابر سقوط ریال باشد، به شرط مدیریت ریسک نوسان بیتکوین.
سناریو ۲: تشدید کنترلها؛ محدودیت صرافیها و فشار روی اینترنت
ویژگیها:
دولت برای مهار فرار سرمایه، برداشت از صرافیهای داخلی را محدود یا موقتاً متوقف میکند؛ گزارشی که در ۲۰۲۴–۲۰۲۵ نمونه واقعی داشته است.
اختلال یا محدودیت سراسری در اینترنت در مقاطع بحرانی.
نتیجه احتمالی:
طلا و سکه فیزیکی در داخل کشور جذابتر میشوند؛ چون قابل بلوکهکردن سیستمی نیستند.
بیتکوین و تتر روی کاغذ ارزشمندند، اما شاید در کوتاهمدت نتوانی راحت به آنها دسترسی یا آنها را نقد کنی؛ بهخصوص اگر روی صرافی متمرکز نگهداشته شده باشند.
این سناریو نشان میدهد داشتن بخش مهمی از دارایی تنها در قالب کریپتو (بهویژه در صرافی متمرکز) میتواند در بحران لحظهای تو را بدون دسترسی بگذارد.
سناریو ۳: آرامش نسبی، ثبات نسبی ریال، بازار جهانی طلا و کریپتو در حالت استراحت
ویژگیها:
توافقهای سیاسی نسبی و کاهش تنشها؛ رشد شدید دلار و طلا در ریال متوقف میشود.
بازار جهانی بیتکوین وارد فاز اصلاح یا نوسان خنثی میشود.
نتیجه احتمالی:
طلا در ریال ممکن است مدتی درجا بزند یا کمی اصلاح کند، اما همچنان نقش ذخیره ارزش بلندمدت را دارد.
بیتکوین میتواند ریزش شدید یا نوسان پهن داشته باشد؛ نداشتن استراتژی میتواند ضرر سنگین ایجاد کند.
تتر در اصل همان دلار است؛ اگر ریال کمی تقویت شود، بازدهی ریالی آن در کوتاهمدت محدود خواهد بود.
در این سناریو، داشتن سبدی که فقط بیتکوین است، پرریسکتر از ترکیب طلا + نقد (یا سپرده) است.
۵. این موضوع برای سرمایهگذار خرد چه فرصت و چه خطری دارد؟
فرصتها
امکان ساختن سبد ترکیبی ضدریسک ریال: استفاده هوشمندانه از طلا برای پوشش ریسک داخلی، و بیتکوین/تتر برای ریسک برونمرزی، میتواند در بحرانهای شبیه ۲۰۲۵–۲۰۲۶ انعطاف زیادی بدهد.
تنوع جغرافیایی دارایی: بخشی از دارایی در داخل (طلا)، بخشی روی زیرساختهای خارجی (کریپتو) مینشیند؛ این برای کسی که به مهاجرت یا خروج سرمایه فکر میکند، مهم است.
خطرها
افراط در یک سمت: تمرکز ۱۰۰ درصدی روی بیتکوین، آن هم برای کسی که نوسان و ریسک رگولاتوری را نمیفهمد، میتواند به فاجعه شخصی منجر شود؛ همانطور که حبس سرمایه فقط در طلا، ریسک نقدشوندگی و عقبماندن از رشدهای تکنولوژیک را دارد.
نادیده گرفتن ریسک پلتفرم: برای ایرانیها، ریسک صرافی، رگولاتوری، تحریم و اینترنت روی کریپتو، به همان اندازه مهم است که ریسک سرقت روی طلا.
۶. تصمیمسازی عملی: اگر جای تو بودم، چه چارچوبی برای انتخاب بین طلا، بیتکوین و تتر میچیدم؟
۱. اول، هدف را روشن کن: داخل میمانی یا خروج از کشور روی میز است؟
اگر تمرکز زندگیات داخل ایران است و فعلاً مهاجرت در حد ایده است، طلا باید ستون اصلی پوشش ریسک تورمی تو باشد.
اگر احتمال جدی مهاجرت یا نیاز به انتقال سرمایه به خارج را میبینی، داشتن بخشی از دارایی در بیتکوین/تتر (با مدیریت ریسک) منطقی است.
دوم، تحمل ریسک واقعیات را صادقانه بنویس
اگر از دیدن منفی ۳۰ تا منفی ۶۰ درصد روی صفحه موبایل وحشت میکنی، سهم بیتکوین باید محدود و حسابشده باشد؛ شاید بیشتر روی تتر + طلا تمرکز کنی.
اگر افق بلندمدت و تحمل نوسان داری، میتوانی سهم بیشتری به بیتکوین اختصاص دهی، اما باز هم نه ۱۰۰ درصد.
سوم، محل نگهداری مهمتر از خود دارایی است
طلا: ترجیحاً در صندوق امانات یا جای امن، نه در دسترس ساده.
کریپتو: فقط بخشی که برای ترید کوتاهمدت است در صرافی؛ بخش اصلی روی کیفپولهای امن با کلید خصوصی تحت کنترل خودت.
چهارم، ترکیب بساز، نه دوگانه صفر و یکی
برای بسیاری از خانوادهها، سبدی شبیه این میتواند نقطه شروع باشد (صرفاً مثال، نه نسخه):
۵۰–۷۰ درصد طلا و سکه (برای پوشش تورم و ریسک داخلی).
۱۰–۳۰ درصد بیتکوین (برای ریسک/فرصت بلندمدت).
۱۰–۳۰ درصد تتر یا دلار (برای نقدشوندگی و پل بین سیستمها).
۷. سوالهای تازه و غیرکلیشهای
۱. اگر فقط بتوانم یکی را انتخاب کنم، برای حفظ ارزش در ایران طلا بهتر است یا بیتکوین؟
برای کسی که در ایران زندگی میکند و افقش کوتاه تا میانمدت است، طلا معمولاً انتخاب محافظهکارانهتری نسبت به بیتکوین است؛ چون نوسان کمتر و وابستگی کمتر به اینترنت و صرافی دارد. بیتکوین بیشتر مناسب کسی است که هم افق بلندتر، هم تحمل ریسک و هم درک فنی بیشتری دارد.
۲. تتر از نگهداشتن دلار کاغذی امنتر است؟
از نظر ریسک سرقت فیزیکی و سهولت انتقال، بله؛ اما تتر وابسته به صرافیها، بلاکچین و رگولاتوری بینالمللی است. دلار کاغذی خودش ریسک نگهداری و حمل دارد؛ بهترین کار ترکیب محدود و مدیریتشده است، نه افراط در هیچکدام.
۳. آیا ممکن است دولت ایران دارایی رمزارزی من را بلوکه کند؟
دولت میتواند صرافیهای داخلی را محدود و دسترسی به آنها را قطع کند؛ همین کار قبلاً برای مهار خروج سرمایه انجام شده است. اگر دارایی روی کیفپول شخصی با کلید خصوصی خودت و بدون اتصال به صرافی نگهداری شود، بلوکهکردن آن سختتر است؛ اما همچنان ریسک تحریم و محدودیت استفاده در سطح بینالمللی وجود دارد.
۴. آیا طلا و بیتکوین با هم همبستگی دارند یا میتوانند مکمل هم باشند؟
تحلیلها نشان میدهد در برخی بحرانها هر دو بهعنوان «دارایی ضد سیستم فیات» رشد میکنند، اما الگوی نوسانشان یکسان نیست؛ طلا دفاعیتر و بیتکوین تهاجمیتر است. برای همین، ترکیبشان میتواند تنوع ریسک بهتری ایجاد کند نسبت به داشتن فقط یکی.
۵. اگر اینترنت در ایران برای مدتی طولانی قطع شود، چه میشود؟
در سناریوی قطعی گسترده و طولانی اینترنت، دسترسی عملی به کریپتو (مخصوصاً اگر روی صرافی باشد) دشوار یا ناممکن میشود. در این شرایط، طلا و سکه فیزیکی، اسکناس دلار و شبکههای سنتی مبادله دوباره نقش اصلی را میگیرند؛ به همین خاطر داشتن بخشی از دارایی در فرم فیزیکی، حتی برای عاشقان کریپتو، ضروری است.
در بحران ریال، طلا و بیتکوین هر دو ابزار فرار از پول ملی هستند، اما قواعد بازیشان کاملاً متفاوت است؛ طلا کندتر و پایدارتر، بیتکوین پرشتاب و پرریسک.
برای کاربر ایرانی، ریسک اینترنت، صرافی و رگولاتوری روی کریپتو به اندازه ریسک سرقت و نقدشوندگی روی طلا جدی است.
اگر بخواهی تصمیمی عملگرا بگیری:
اول، روشن کن آیا تمرکزت «زندهماندن مالی در ایران» است یا «آمادگی برای جابهجایی سرمایه و مهاجرت».
دوم، بر همین اساس، طلا را ستون دفاع داخلی و بیتکوین/تتر را ستون ریسک و انعطاف خارجی قرار بده.
سوم، هیچوقت ۱۰۰ درصد یکطرف نشو؛ ترکیب متعادل، با حجم متناسب با تحمل ریسک تو، شانس زندهماندن مالیات را در بحرانهای بعدی بیشتر میکند